IVM Ωρίμανση in vitro: Η ωρίμανση των ωαρίων στο εργαστήριο οδηγεί σε μεγαλόσωμα βρέφη;

Μια ανασκόπηση μελετών σε βρέφη που γεννήθηκαν έπειτα από θεραπεία υπογονιμότητας με ωρίμανση in vitro έχει προτείνει ότι έχουν περισσότερες πιθανότητες να γεννηθούν με μεγαλύτερο μέγεθος από τα φυσιολογικά και να προκαλέσουν πιο δύσκολους τοκετούς που απαιτούν περισσότερες μαιευτικές παρεμβάσεις, όπως είναι οι καισαρικές τομές.

Οι συγγραφείς της ανασκόπησης βιβλιογραφίας που παρουσιάζεται  στα πλαίσια της 26^ης ετήσιας συνάντησης της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Ανθρώπινης Αναπαραγωγής και Εμβρυολογίας στη Ρώμη θεωρούν ότι αυτό μπορεί να είναι ένα πρόβλημα που συνδέεται με την διαδικασία εξωσωματικής ωρίμανσης κατά την οποία τα ανώριμα ωάρια λαμβάνονται από τις ωοθήκες της γυναίκας και ωριμάζουν στο εργαστήριο πριν γονιμοποιηθούν, ενώ τα έμβρυα που προκύπτουν μεταφέρονται στη μήτρα της γυναίκας. Τόνισαν ότι χρειάζεται προσοχή στη χρήση της εξωσωματικής ωρίμανσης μέχρι να αποσαφηνιστούν τα ευρήματά τους από άλλες μελέτες.

Ο Δρ. Peter Sjöblom, υπεύθυνος της Nurture, κλινικής εξωσωματικής γονιμοποίησης του Πανεπιστημίου του Nottingham, στο Ιατρικό Κέντρο της Βασίλισσας (Queen’s Medical Centre) (Nottingham, Μεγάλη Βρετανία), δήλωσε: «Εξετάσαμε τέσσερις διαφορετικές ομάδες δεδομένων από τέσσερις διαφορετικές χώρες και αν και οι αριθμοί ήταν μικροί και οι διαφορές ήπιες, ανιχνεύσαμε ένα επαναλαμβανόμενο εύρημα που δεν μπορούμε να αγνοήσουμε. Πιστεύουμε ακράδαντα ότι αυτά τα ευρήματα πρέπει να διερευνηθούν περαιτέρω».

Ο Δρ. Sjöblom και οι συνάδελφοί του ανέλυσαν δεδομένα από μελέτες με βρέφη που γεννήθηκαν έπειτα από εξωσωματική ωρίμανση (IVM), εξωσωματική γονιμοποίηση (IVF) και ενδοκυτταροπλασματική σπερματέγχυση (ICSI) στην Δανία, στην Φινλανδία, στον Καναδά και στην Κορέα. Βρήκαν ότι το βάρος γέννησης 165 βρεφών που γεννήθηκαν έπειτα από εξωσωματική ωρίμανση (IVM) ήταν κατά 0,3% έως 6% υψηλότερο από τον εθνικό μέσο όρο για γεννήσεις ενός παιδιού και κατά 6%-9% υψηλότερο από αυτό των παιδιών που είχαν συλληφθεί έπειτα από εξωσωματική (IVF) ή/και ενδοκυτταροπλασματική σπερματέγχυση (ICSI). Τα ποσοστά καισαρικών τομών ήταν σταθερά υψηλότερα έπειτα από τη διαδικασία εξωσωματικής ωρίμανσης (IVM): για μονήρεις κυήσεις με εξωσωματική ωρίμανση (IVM) τα ποσοστά κυμαίνονταν από 30-60% έναντι 27-44% για γεννήσεις έπειτα από εξωσωματική γονιμοποίηση (IVF) ή/και ενδοκυτταροπλασματική σπερματέγχυση (ICSI). Οι εγκυμοσύνες με εξωσωματική ωρίμανση (IVM) είχαν υψηλά ποσοστά αποβολών (25-37%) και η μέση περίοδος κύησης ήταν 3-11 ημέρες μεγαλύτερη απ’ ότι για εγκυμοσύνες με IVF/ICSI. Αν και δεν υπήρχαν αδιάσειστα στοιχεία για άλλες μαιευτικές επεμβάσεις, οι συγγραφείς θεώρησαν ότι θα ήταν επίσης πιθανό να πραγματοποιούνται πολύ περισσότερες επεμβάσεις όπως προκλήσεις τοκετού, τοκετού έλξης με αντλία κενού και τοκετοί με εμβρυουλκία σε σύγκριση με τοκετούς έπειτα από IVF/ICSI και τοκετούς έπειτα από φυσική σύλληψη.

«Τα ευρήματα αυτά δείχνουν ότι η διαδικασία εξωσωματικής ωρίμανσης IVM έχει σημαντικό αντίκτυπο στην πρώιμη ανάπτυξη», ανέφερε ο Δρ. Sjöblom. «Το εύρημα του αυξημένου βάρους κατά τη γέννηση, του μεγαλύτερου αριθμού μαιευτικών επεμβάσεων και ενδεχομένως της μακρύτερης περιόδου κύησης συνάδει με το Σύνδρομο Μεγαλόσωμου Εμβρύου. Δεν μπορεί να εξηγηθεί με το επιχείρημα ότι υπάρχει μεγαλύτερη αναλογία γυναικών με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών στην ομάδα όπου πραγματοποιείται εξωσωματική ωρίμανση του ωαρίου (IVM*), δεδομένου ότι το βάρος γέννησης του βρέφους δεν διέφερε σημαντικά από εκείνο των βρεφών που γεννήθηκαν έπειτα από φυσική σύλληψη».

Ο Δρ. Sjöblom καλεί τους ιατρούς που   κάνουν εξωσωματική ωρίμανση (IVM) και τις κλινικές να συγκεντρώσουν τα δεδομένα τους σχετικά με τις μαιευτικές και νεογνικές εκβάσεις έπειτα από θεραπείες  υπογονιμότητας επειδή, προς το παρόν, είναι διαθέσιμα μόνον περιορισμένα δεδομένα για μικρούς αριθμούς γεννήσεων. Και επισημαίνει: «Αυτό θα πρέπει να μας διευκολύνει να εξετάσουμε πιο προσεκτικά την υγεία και την φυσιολογία των νεογνών που γεννιούνται κατόπιν θεραπείας υπογονιμότητας, έτσι ώστε να μπορούμε να κάνουμε μια πιο λεπτομερή αξιολόγηση της υγείας των νεογνών. Αν το εύρημα το οποίο έχουμε παρατηρήσει εξακολουθεί να ισχύει καθώς θα αυξάνεται ο αριθμός των παρατηρήσεων, τότε θα πρέπει να ξεκινήσουμε εις βάθος μελέτες των μηχανισμών. Απαιτείται προσοχή πριν προχωρήσουμε με την τεχνική εξωσωματικής ωρίμανσης (IVM) σε μεγάλη κλίμακα».

Ο Δρ. Sjöblom αναφέρει ότι οι ενδεχόμενοι μηχανισμοί που συμμετέχουν ήταν ασαφείς: «Έχει περιγραφεί στη βιβλιογραφία ότι η έκφραση γονιδίων μεταβάλλεται στα ωάρια που υποβάλλονται σε εξωσωματική ωρίμανση (IVM), σε σύγκριση με εκείνα που ωριμάζουν φυσιολογικά στο σώμα. Ενδέχεται τα τελικά στάδια της ανάπτυξης του ωαρίου πριν από την ωορρηξία να περιλαμβάνουν φάσεις που είναι κρίσιμες για την ανάπτυξη και αυτές να μην προκύπτουν όταν η ωρίμανση πραγματοποιείται στο εργαστήριο. Μια άλλη πιθανή εξήγηση είναι ότι η προετοιμασία του «στρώματος» της μήτρας (ενδομήτριο) είναι διαφορετική και ότι αυτό μπορεί να επηρεάζει την ανάπτυξη, όπως έχει ήδη αποδειχθεί σε μελέτες σε ζώα».

Οι μακρόχρονες συνέπειες για την υγεία των βρεφών που έχουν γεννηθεί έπειτα από εξωσωματική ωρίμανση (IVM) επίσης δεν είναι γνωστές. «Προς όφελος της υγείας και της ασφάλειας των βρεφών και των μητέρων τους, πρέπει να παρακολουθούμε τα βρέφη που έχουν γεννηθεί έπειτα από εξωσωματική ωρίμανση (IVM) από την στιγμή της ωρίμανσης των ωαρίων στο εργαστήριο μέχρι την γέννησή τους και την ενήλικο ζωή τους. Επίσης πρέπει να εξετάζουμε λεπτομερώς τις πιθανές επιδράσεις στη φυσιολογία, όπως είναι οι μεταβολές στην πίεση του αίματος. Εντούτοις, πρέπει να ξεκαθαρίσουμε στο κοινό ότι, προς το παρόν, δεν έχουν παρατηρηθεί σημαντικά προβλήματα σε παιδιά που έχουν γεννηθεί έπειτα από εξωσωματική ωρίμανση (IVM). Όλες οι κλινικές υπογονιμότητας όμως πρέπει να μοιράζονται τα λεπτομερή τους δεδομένα, έτσι ώστε να μπορούμε να συμπεράνουμε ότι δεν συντρέχει λόγος ανησυχίας», ολοκλήρωσε ο Δρ. Sjöblom.

Ο υπεύθυνος ιατρός της "Βιοδημιουργίας" Μιχαήλ Μπομπότης, σχολιάζει ότι θα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί στην εφαρμογή της μεθόδου αυτής. Καθώς τα αποτελέσματα της ωρίμανσης ωαρίων στο εργαστήριο δεν είναι ιδιαίτερα υψηλά, δεν υπάρχει λόγος να εφαρμόζουμε την μέθοδο αυτή εκτός και αν είναι απόλυτα αναγκαίο.

 

Μέχρι που μπορεί να φτάσει η εξωσωματική;

Βλέποντας κανείς την εξέλιξη της εξωσωματικής τα τελευταία 30 χρόνια διαπιστώνει μια διαρκή αύξηση των ποσοστών επιτυχίας. Μέχρι πρόσφατα τα υψηλά αυτά ποσοστά συνδυαζόταν με αντίστοιχα υψηλά ποσοστά πολύδυμων κυήσεων. Οι πολύδυμες κυήσεις παρουσιάζουν συχνά επιπλοκές όπως υπολειπόμενη ανάπτυξη, πρόωρος τοκετός, τοξιναιμία κύησης κλπ.

Τα τελευταία χρόνια υπάρχει μια προσπάθεια να αποφεύγουμε τις πολύδυμες κυήσεις χωρίς αυτό να έχει αρνητικό αντίκτυπο στα ποσοστά επιτυχίας. Αυτό έχει δημιουργήσει μια τάση προς ηπιότερα πρωτόκολλα διέγερσης ωοθηκών καθώς και προς το φυσικό κύκλο. Ουσιαστικά ο στόχος είναι σε κάθε προσπάθεια εξωσωματικής να μεταφέρουμε μόνο ένα έμβρυο και παράλληλα να διατηρήσουμε υψηλά ποσοστά επιτυχίας.

Έρχονται λοιπόν να βοηθήσουν σε αυτή την κατεύθυνση, αφ ενός μεν η καλλιέργεια των εμβρύων μέχρι το στάδιο των βλαστοκύστεων για καλύτερη επιλογή τους, αφ’ ετέρου δε η χρήση της μεθόδου υαλοποίησης (vitrification) για κατάψυξη των πλεοναζόντων εμβρύων.

Μια νέα τεχνική υπόσχεται να συμβάλει στην καλύτερη επιλογή εμβρύων. Αυτή είναι η Συστοιχία Συγκριτικού Γονιδιωματικού Υβριδισμού (Αrray Comparative Genomic Ηybridisation (Αrray CGΗ)). Η μέθοδος αυτή είναι γρήγορη και ακριβής στο να ανιχνεύει βλάβες στα 23 χρωμοσώματα του ωαρίου που εμπλέκονται σε αποβολές και σε γενετικές ανωμαλίες του εμβρύου. Αν μπορούμε να επιλέγουμε τα υγιή ωάρια θα έχουμε αύξηση των ποσοστών επιτυχίας της εξωσωματικής. Πόση θα είναι αυτή, μένει να αποδειχθεί.

Ένας διαφορετικός τρόπος προσέγγισης για την επιλογή των εμβρύων έρχεται από το πανεπιστήμιο Στάνφορντ της Καλιφόρνια. Η επιλογή των εμβρύων επιτυγχάνεται με τη βοήθεια ενός αυτοματοποιημένου μαθηματικού αλγορίθμου, ο οποίος αξιολογεί τα δεδομένα που προκύπτουν από την βιντεοσκόπηση, με ειδικό μικροσκόπιο, του εμβρύου τις δυο πρώτες μέρες ανάπτυξης του.

Τέλος, πολλές προσδοκίες αφήνει μια νέα μέθοδος, όπου η επιλογή των εμβρύων γίνεται με βάση τα προϊόντα μεταβολισμού στο καλλιεργητικό υλικό τους (metabolomics).

Δυστυχώς εκτός από την χρήση βλαστοκύστεων, οι υπόλοιπες καινοτομίες έχουν πολύ υψηλό κόστος χρήσης ή ανάγκη σημαντικών βελτιώσεων προτού γίνουν καθολικά αποδεκτές.

Επιτυχής κύηση μετά από καρκίνο του μαστού στη Βιοδημιουργία

Η περίπτωση μιας 35 χρονης καρκινοπαθούς και της αδελφής της που έγινε παρένθετη μητέρα

Στο κέντρο Βιοδημιουργία υπάρχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την διατήρηση της γονιμότητας σε ζευγάρια με διάγνωση καρκίνου σε κάποιον από τους συντρόφους.

Πριν τρία χρόνια σε ένα νεαρό ζευγάρι διαγνώσθηκε ότι η σύζυγος πάσχει από καρκίνο μαστού. Δεν είχαν παιδιά και η ίδια ήταν 35 χρονών. Μέσα στην αναστάτωση που επικρατούσε προνόησαν και συμβουλεύτηκαν τον γυναικολόγο, εξειδικευμένο γιατρό στην εξωσωματική, Μιχάλη Μπομπότη.

Ο Μιχάλης Μπομπότης, επιστημονικός υπεύθυνος της μονάδας μας, συζήτησε μαζί τους τις επιλογές που είχαν για διατήρηση γονιμότητος. Δεν υπήρχε χρόνος για χάσιμο και αποφασίστηκε να καταψυχθεί ένα έμβρυο που προέκυψε από φυσικό κύκλο λίγες μέρες πριν χειρουργηθεί. Δηλαδή, η γυναίκα δεν πήρε καθόλου φάρμακα για την εξωσωματική. Η κατάψυξη έγινε με τη μέθοδο της υαλοποίησης. Μετά από την μαστεκτομή, την χημειοθεραπεία και την ακτινοθεραπεία που ακολούθησε, η γυναίκα παραμένει ελεύθερη συμπτωμάτων.

Προ τριμήνου έγινε απόψυξη του εμβρύου αυτού και μεταφέρθηκε στην αδελφή της γυναίκας, η οποία προσφέρθηκε να γίνει παρένθετη μητέρα, ώστε να μην εκτεθεί η αδελφή της στα υψηλά επίπεδα οιστρογόνων μιας εγκυμοσύνης.

Το αποτέλεσμα ήταν μια επιτυχής εγκυμοσύνη η οποία εξελίσσεται ικανοποιητικά.

Είμαστε περήφανοι για την επιτυχία όλης της διαδικασίας που δίνει ελπίδα σε πολλά ζευγάρια που αντιμετωπίζουν τον καρκίνο του μαστού σε νεαρή ηλικία, να έχουν την ευκαιρία να τεκνοποιήσουν χωρίς να επιβαρύνουν την υγεία της γυναίκας.

Ο κ. Μπομπότης τονίζει ότι η επιτυχία στηρίζεται σε δύο σημαντικούς παράγοντες:

• Άμεσος συντονισμός για ωοληψία χωρίς λήψη φαρμάκων
• Υψηλά ποσοστά επιβίωσης εμβρύων μετά από κατάψυξη με την μέθοδο της υαλοποίησης.

Να σημειωθεί ότι στην Βιοδημιουργία εφαρμόζουμε την μέθοδο υαλοποίησης πρώτοι στην Ελλάδα από το 2006.

Αrray CGH: το μέλλον στον προγεννητικό έλεγχο

Η επιστήμη πλέον προχωράει μπροστά με αλματώδη πρόοδο όσον αφορά τον προγεννητικό έλεγχο. Πλησιάζει η εποχή που ο κλασσικός καρυότυπος θα αποτελεί παρελθόν καθώς έρχονται νέες τεχνικές (array CGH) που θα ελέγχουν ολόκληρο το γονιδίωμα του εμβρύου.

Τι είναι η τεχνική συστοιχίας CGH;
Η τεχνική συστοιχίας Συγκριτικού Γονιδιωματικού Υβριδισμού είναι μια προηγμένη τεχνολογία που επιτρέπει την ανίχνευση χρωμοσωμικών ανωμαλιών, οι οποίες δεν μπορούν να ανιχνευθούν στο μικροσκόπιο. Ο καθορισμός καρυότυπου εξαρτάται από την ποιότητα και την ανάλυση του μικροσκοπίου και δεν μπορεί να εντοπίσει πολύ μικρές χρωμοσωμικές αλλοιώσεις. Αυτές οι πολύ μικρές αλλοιώσεις, οι οποίες λέγονται συχνά «υπομικροσκοπικές αλλοιώσεις» επειδή δεν φαίνονται στο μικροσκόπιο, μπορούν να προκαλέσουν διαταραχή της ανάπτυξης. Η συστοιχία CGH αποκαλείται επίσης απλώς μικροσυστοιχία.
Η συστοιχία CGH συγκρίνει το DNA του παιδιού σας με ένα δείγμα DNA αναφοράς και εντοπίζει διαφορές μεταξύ των δύο DNA. Με τον τρόπο αυτό, μπορούν να εντοπιστούν τυχόν απαλοιφές ή διπλασιασμοί (ανωμαλίες) στο DNA του παιδιού σας. Με βάση αυτό, μπορεί να προσδιοριστεί στη συνέχεια το γονιδιακό περιεχόμενο μιας τέλειας ανωμαλίας.

Ποια είναι τα οφέλη της τεχνικής συστοιχίας Συγκριτικού Γονιδιωματικού Υβριδισμού (CGH);

• Μπορεί να βοηθήσει εσάς και το γιατρό σας να ελέγχετε κοινά προβλήματα υγείας που σχετίζονται με χρωμοσωμικές ανωμαλίες του παιδιού σας
• Μπορεί να βοηθήσει να προβλέψετε τι θα πρέπει να περιμένετε καθώς θα μεγαλώνει το παιδί σας
• Μπορεί να δείξει ποια συγκεκριμένα γονίδια περιλαμβάνονται στην απαλοιφή ή το διπλασιασμό του DNA του παιδιού σας. Εάν το γονίδιο ή τα γονίδια έχουν συσχετιστεί με συγκεκριμένο πρόβλημα υγείας, μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση ή τη θεραπεία του
• Μπορεί να σας βοηθήσει να απευθυνθείτε στους κατάλληλους ειδικούς για το παιδί σας
• Μπορείτε να επιλέξετε να ενταχθείτε σε κάποια ομάδα υποστήριξης, ώστε να συναντήσετε και άλλους γονείς που αντιμετωπίζουν παρόμοια θέματα
• Οι γονείς και τα άλλα μέλη της οικογένειας μπορούν να υποβληθούν σε εξετάσεις για να διαπιστωθεί εάν είναι φορείς αλλοιώσεων του DNA τους, οι οποίες ενέχουν το κίνδυνο να κάνουν παιδιά με χρωμοσωμική αλλοίωση

Ποια είναι τα πλεονεκτήματα της τεχνικής συστοιχίας CGH;

• Μπορούν να ελεγχθούν και τα 46 χρωμοσώματα με μία εξέταση
• Είναι πιο ευαίσθητη και ακριβής από το συμβατικό καθορισμού του καρυότυπου
• Η διάγνωση με την τεχνική συστοιχίας CGH μπορεί να γλυτώσει το παιδί σας από την ανάγκη να υποβληθεί σε πολλούς άλλους ελέγχους
• Μπορεί να αποκαλύψει ποια συγκεκριμένα γονίδια περιλαμβάνονται στην απαλοιφή ή το διπλασιασμό του DNA
• Μπορεί να χρησιμεύσει στον προσδιορισμό σημείων διακοπής σε ανωμαλίες που είναι ήδη γνωστές

Ποιοι είναι οι περιορισμοί της τεχνικής συστοιχίας CGH;

• Κάποιες χρωμοσωμικές αλλοιώσεις δεν μπορούν να εντοπιστούν με την τεχνική συστοιχίας CGH (για παράδειγμα απειροελάχιστες αλλοιώσεις του DNA ή αναδιατάξεις που δεν συνεπάγονται έλλειμμα ή πλεόνασμα γενετικού υλικού DNA)
• Μπορεί να εντοπίσει χρωμοσωμικές αλλοιώσεις, οι οποίες είναι γνωστές ως παραλλαγές αριθμού αντιγράφων (copy-number variants (CNV)). Αυτές οι αλλοιώσεις είναι συνήθεις στο γενικό πληθυσμό και είναι ως επί το πλείστον είναι τελείως αβλαβής. Μερικές φορές όμως μια τέτοια παραλλαγή CNV μπορεί να επηρεάσει την υγεία ή την ανάπτυξη του οργανισμού. Οι παραλλαγές αριθμού αντιγράφων μπορεί να δυσκολέψουν την ερμηνεία μιας συστοιχίας CGH, κι έτσι θα πρέπει να υποβληθούν σε εξέταση και οι γονείς ώστε να ερμηνευτούν τα αποτελέσματα. Είναι ένα θέμα που πρέπει να συζητηθεί με τον παιδίατρο ή το γενετιστή σας
• Υψηλό κόστος εξέτασης προς το παρόν

Έξι τεχνικές εξωσωματικής γονιμοποίησης

Α. Κλασική εξωσωματική γονιμοποίηση (IVF) 
Τα ωάρια και τα σπερματοζωάρια τοποθετούνται μαζί σε καλλιεργητικό υλικό και αφήνονται στον κλίβανο για να πραγματοποιηθεί η γονιμοποίηση. Μόνο ένα σπερματοζωάριο θα καταφέρει να εισχωρήσει στο ωάριο και να ξεκινήσει η διαδικασία ανάπτυξης του εμβρύου.

Β. Μικρογονιμοποίηση (ICSI) 
Είναι μια τεχνική που περιλαμβάνει την κατευθείαν εισαγωγή ενός και μόνο σπερματοζωαρίου μέσα στο ωάριο με τη χρήση ειδικής βελόνας. Ενδείκνυται σε περιπτώσεις με σοβαρές διαταραχές του σπερμοδιαγράμματος ή περιπτώσεις αζωοσπερμίας (οπότε συλλέγουμε το σπέρμα κατευθείαν από τον ορχικό ιστό). Επίσης ενδείκνυται σε περιπτώσεις αποτυχίας γονιμοποίησης του ωαρίου με κλασικό IVF σε προηγούμενη προσπάθεια.

Γ. Υποβοηθούμενη Εκκόλαψη (Assisted hatching) 
Είναι μια διαδικασία που μπορεί να γίνει μετά από κλασική IVF ή μικρογονιμοποίηση πριν την εμβρυομεταφορά. Με αυτή τη διαδικασία λεπταίνουμε τη ζώνη που περιβάλλει το έμβρυο για να διευκολύνουμε την εμφύτευσή του. Ενδείκνυται σε περιπτώσεις που ο εμβρυολόγος διαπιστώσει ότι η ζώνη του εμβρύου είναι σκληρή ή παχιά. Επίσης μπορεί να συστηθεί σε γυναίκες μεγάλης ηλικίας ή μετά από επανειλημμένες αποτυχίες σε προσπάθειες εξωσωματικής γονιμοποίησης.

Δ. Καλλιέργεια Βλαστοκύστης 
Βλαστοκύστη είναι το στάδιο στο οποίο φθάνει το έμβρυο 5- 6 ημέρες μετά την ωοληψία. Κατά την κλασική IVF και μικρογονιμοποίηση, τα έμβρυα μεταφέρονται στην ενδομητρική κοιλότητα 2- 3 μέρες μετά την ωοληψία. Το πλεονέκτημα της εμβρυομεταφοράς στο στάδιο της βλαστοκύστης δηλαδή 5 – 6 ημέρες μετά την ωοληψία είναι ότι επιτρέπει την επιλογή της καλύτερης ποιότητας εμβρύων. Το μειονέκτημα είναι ότι είναι δυνατό να μην επιβιώσει κανένα έμβρυο στο στάδιο αυτό και έτσι να μην πραγματοποιηθεί εμβρυομεταφορά.

Ε. Κρυοσυντήρηση εμβρύων και ορχικού ιστού
Η κρυοσυντήρηση γίνεται σε ειδικά δοχεία υγρού αζώτου σε θερμοκρασία -196°C. Όταν υπάρχει μεγάλος αριθμός γονιμοποιημένων εμβρύων ή οι προϋποθέσεις για την εμφύτευση δεν είναι οι ενδεδειγμένες. τα έμβρυα μπορούν να συντηρηθούν στην κατάψυξη και να μεταφερθούν στη μήτρα σε κατάλληλο χρόνο στο μέλλον. Δυνατότητα κρυοσυντήρησης υπάρχει επίσης για σπέρμα και ορχικό ιστό. Σε πειραματικό στάδιο βρίσκεται η κρυοσυντήρηση ωοθηκικού ιστού και ωαρίων.

ΣΤ. Προεμφυτευτική Γενετική Διάγνωση (PGD)
Με τον όρο αυτό εννοούμε τη διαδικασία διαπίστωσης γενετικών ασθενειών στο γενετικό υλικό των εμβρύων και την εν συνεχεία επιλογή και εμβρυομεταφορά υγιών εμβρύων που αποκτήθηκαν με τη μέθοδο μεταξύ άλλων της εξωσωματικής γονιμοποίησης. Αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα προσφέρεται διάγνωση για την κυστική ίνωση και τη Β – Μεσογειακή Αναιμία. Λεπτομερέστερη αναφορά γίνεται στην ειδική σελίδα.

Ζ. Βιοψία όρχεως (TESE)
Ενδείκνυται σε ασθενείς με σοβαρή ολιγοσπερμία ή αζωοσπερμία. Εάν στο υλικό της βιοψίας ανιχνευθούν βιώσιμα σπερματοζωάρια μπορεί ακολούθως να γίνει χρήση αυτών για μικρογονιμοποίηση (ICSI).

Νόμπελ Ιατρικής στον «πατέρα της εξωσωματικής»

Στον βρετανό επιστήμονα που θεωρείται ο «πατέρας της εξωσωματικής» απονεμήθηκε το βραβείο Νόμπελ Ιατρικής. Όπως ανακοίνωσε η Ολομέλεια των Νόμπελ, ο δρ Ρόμπερτ Έντουαρτς επελέγη επειδή χάρη στη δουλειά του έγινε εφικτό να ξεπεραστεί το πρόβλημα της υπογονιμότητας που αφορά περισσότερο από το 10% των ζευγαριών σε όλο τον κόσμο.

Ο δρ Έντουαρτς, ο οποίος πλέον είναι ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, άρχισε από την δεκαετία του ’50 να αναζητά τρόπους εξωσωματικής γονιμοποίησης ως πιθανής θεραπείας εναντίον της υπογονιμότητας.

Τις έρευνές του άρχισε το 1958 στο Εθνικό Ίδρυμα Ιατρικής Έρευνας του Λονδίνου, ενώ από το 1963 και για αρκετές δεκαετίες εργαζόταν στο Κέιμπριτζ - πρώτα στο πανεπιστήμιο και αργότερα στην Κλινική Bourn Hall όπου δημιουργήθηκε και το πρώτο κέντρο εξωσωματικής γονιμοποίησης στον κόσμο.

Στο πλαίσιο της έρευνάς του ανακάλυψε πολλές σημαντικές αρχές της ανθρώπινης γονιμοποίησης και κατόρθωσε να γονιμοποιήσει ανθρώπινα ωάρια στο εργαστήριο.

Οι προσπάθειές του καρποφόρησαν στις 25 Ιουλίου 1978, όταν γεννήθηκε το πρώτο «παιδί του σωλήνα» όπως το αποκάλεσαν τότε: η Λουϊζ Μπράουν, η οποία με τη σειρά της απέκτησε το πρώτο της παιδί στις 20 Δεκεμβρίου 2006 (η σύλληψη έγινε με φυσικό τρόπο).

Στα χρόνια που ακολούθησαν, ο δρ Έντουαρτς και οι συνεργάτες του τελειοποίησαν την τεχνολογία της εξωσωματικής, η οποία τα τελευταία χρόνια εφαρμόζεται ευρύτατα στον κόσμο.

Υπολογίζεται ότι σχεδόν 4 εκατομμύρια παιδιά έχουν έως σήμερα γεννηθεί έπειτα από εξωσωματική γονιμοποίηση. Πολλά από αυτά είναι ήδη ενήλικες και αποκτούν δικές τους οικογένειες.

Με τις έρευνες του δρος Έντουαρτς γεννήθηκε «ένα νέο πεδίο της Ιατρικής», σύμφωνα με την Ολομέλεια των Νόμπελ, «με τον Ρόμπερτ Έντουαρτς να ηγείται της διαδικασίας σε όλη τη διαδρομή της, από τις βασικές ανακαλύψεις έως την σύγχρονη, επιτυχημένη εξωσωματική θεραπεία. Η συμβολή του συνιστά ορόσημο στην ανάπτυξη της σύγχρονης Ιατρικής».

Υψηλά τα ποσοστά υπογονιμότητας

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η υπογονιμότητα είναι εξαιρετικά συχνή, καθώς το 10% έως 12% των ζευγαριών αναπαραγωγικής ηλικίας αδυνατεί να αποκτήσει παιδί με φυσικό τρόπο.

Στο 40-50% των περιπτώσεων υπογονιμότητας το αίτιο εντοπίζεται στην γυναίκα, στο 30-40% στον άντρα και στο 10-20% και στους δύο.

Οι συνηθέστερες αιτίες υπογονιμότητας είναι διαταραχές της ωοθυλακιορρηξίας (25% των περιπτώσεων), προβλήματα στις σάλπιγγες (ένα άλλο 25% των περιπτώσεων) και διαταραχές του σπέρματος (25-30%).

Ωστόσο, στο 15% έως 20% των περιπτώσεων δεν μπορεί να βρεθεί κάποια αιτία για την υπογονιμότητα.

«Για πολλά από αυτά, η αδυναμία να αποκτήσουν παιδί αποτελεί πηγή μεγάλης απογοήτευσης και σε μερικές περιπτώσεις προκαλεί αξεπέραστο ψυχολογικό τραύμα», σημειώνει στην ανακοίνωσή της η Ολομέλεια των Νόμπελ. «Κατά το παρελθόν, η Ιατρική δεν μπορούσε να κάνει πολλά για να βοηθήσει τα ζευγάρια αυτά, αλλά σήμερα η κατάσταση είναι εντελώς διαφορετική».

Στην χώρα μας, τα υπογόνιμα ζευγάρια υπολογίζεται ότι ανέρχονται σε 300.000 (παγκοσμίως υπερβαίνουν τα 80 εκατομμύρια), ενώ με την βοήθεια της εξωσωματικής γονιμοποίησης εκτιμάται ότι γεννιέται πλέον το 3% των παιδιών.

Η αρχική έρευνα

Ο 85χρονος σήμερα δρ Έντουαρς, άρχισε τα πειράματά του με ανθρώπινα ωάρια όταν συνάδελφοί του κατόρθωσαν να αναπαράγουν με επιτυχία στο εργαστήριο ωάρια από κουνέλια. Ο δρ Έντουαρτς αποφάσισε να διερευνήσει κατά πόσον μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν οι ίδιες μέθοδοι για την αναπαραγωγή ανθρώπινων ωαρίων.

Όπως διαπίστωσε, τα ανθρώπινα ωάρια έχουν εντελώς διαφορετικό κύκλο ζωής απ’ ό, τι τα ωάρια των κουνελιών. Σε μια σειρά πειραμάτων ανακάλυψε πως ωριμάζουν τα ανθρώπινα ωάρια, ποιες ορμόνες ρυθμίζουν την ωρίμανσή τους και πότε γίνονται τα ωάρια δεκτικά στα σπερματοζωάρια.

Ανακάλυψε επίσης τις συνθήκες υπό τις οποίες ενεργοποιούνται τα σπερματοζωάρια, αποκτώντας την ικανότητα να γονιμοποιούν τα ωάρια.

Το 1969, οι προσπάθειές του πέτυχαν για πρώτη φορά, όταν κατόρθωσε να γονιμοποιήσει ένα ανθρώπινο ωάριο στον δοκιμαστικό σωλήνα.

Παρά την επιτυχία αυτή, αντιμετώπιζε ένα μεγάλο πρόβλημα: το γονιμοποιημένο ωάριο δεν πολλαπλασιαζόταν πάνω από μία φορά. Ο δρ Έντουαρτς πίστευε ότι αν μπορούσε να βρει τρόπο να παίρνει από τις ωοθήκες ήδη ώριμα ωάρια, θα υπερσκέλιζε αυτόν τον σκόπελο. Έτσι, ήρθε σε επαφή με τον γυναικολόγο Πάτρικ Στέπτοου - και οι δυο τους μετέτρεψαν την εξωσωματική γονιμοποίηση από πείραμα σε καθημερινή ιατρική πράξη.

Η πρώτη επιτυχία

Ο δρ Στέπτοου ήταν πρωτοπόρος στην λαπαροσκοπική χειρουργική, μια μέθοδο που εκείνη την εποχή ήταν νέα και αμφιλεγόμενη. Με την βοήθειά της, μπόρεσαν οι δύο γιατροί να ελέγξουν ωοθήκες με κάμερα και να αφαιρέσουν ώριμα ωάρια από εθελόντριες.

Ο δρ Έντουαρτς πήρε τα ωάρια και πρόσθεσε σπερματοζωάρια. Τα γονιμοποιημένα ωάρια πολλαπλασιάστηκαν στο εργαστήριο αρκετές φορές και δημιουργήθηκαν πολύ πρώιμα έμβρυα (αποτελούνταν από μόλις 8 κύτταρα).

Με την βοήθεια μιας ιδιωτικής χορηγίας, οι δύο επιστήμονες συνέχισαν τα πειράματά τους. Το 1978 τους πλησίασαν η Λέσλι και ο Τζων Μπράουν, οι οποίοι προσπαθούσαν ανεπιτυχώς επί εννέα χρόνια να αποκτήσουν παιδί.

Οι δύο γιατροί πήραν ωάριο από την κυρία Μπράουν, το γονιμοποίησαν στο εργαστήριο και όταν έγινε έμβρυο οκτώ κυττάρων το τοποθέτησαν πίσω στην μήτρα της.

Στις 25 Ιουλίου 1978 γεννήθηκε με καισαρική η κόρη του ζευγαριού, η Λουϊζ. Το γεγονός αυτό σήμανε μία νέα εποχή με μεγάλες προοπτικές για την Ιατρική.

Η νέα εποχή

Οι δρες Έντουαρτς και Στέπτοου ίδρυσαν την Κλινική Bourn Hall στο Κέιμπριτζ, το πρώτο κέντρο Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής (IVF) στον κόσμο. Ο δρ Στέπτοου ήταν ιατρικός διευθυντής της κλινικής έως τον θάνατό του το 1988, ενώ ο δρ Έντουαρτς παρέμενε επικεφαλής του Ερευνητικού Τμήματός της έως την συνταξιοδότησή του.

Γυναικολόγοι και κυτταρικοί βιολόγοι απ’ όλο τον κόσμο εκπαιδεύτηκαν στην κλινική, όπου οι μέθοδοι της εξωσωματικής βελτιώνονταν ασταμάτητα.

Μέχρι το 1986, 1.000 παιδιά είχαν ήδη γεννηθεί έπειτα από εξωσωματική στο Bourn Hall - ο αριθμός που αντιπροσωπεύει σχεδόν τα μισά από τα παιδιά που είχαν γεννηθεί εκείνη την εποχή σε όλο τον κόσμο.

Σήμερα, η εξωσωματική έχει εξελιχθεί πολύ. Οι γιατροί λ.χ. έχουν πια την δυνατότητα να τοποθετούν απ’ ευθείας μέσα στο ωάριο ένα σπερματοζωάριο για να γίνει η γονιμοποίηση – και αυτό έχει βελτιώσει πάρα πολύ την αντιμετώπιση της ανδρικής υπογονιμότητας. Επιπλέον, η λήψη των ώριμων ωαρίων γίνεται πια διακολπικά με μια πολύ λεπτή βελόνα και όχι μέσω ενός λαπαροσκοπίου. Υπολογίζεται ότι το ποσοστό επιτυχίας της εξωσωματικής είναι 20-30%.

Πηγή:

Δημοσίευση: ΤΑ ΝΕΑ 4-10-2010, Επιμέλεια: Ρούλα Τσουλέα